Een deel van het Forward Juntos-initiatief ondersteunt onderzoek naar neurologische aandoeningen.
Organisaties zoals het Netherlands Institute for Neuroscience spelen een essentiële rol in het vergroten van onze kennis over de hersenen.
Medische context en zorgvuldigheid
Deze website is een persoonlijke verkenning van mijn leven met multiple sclerose (MS) en mijn zoektocht naar een beter begrip van de onderliggende biologische processen.
De inhoud is gebaseerd op een combinatie van:
- persoonlijke ervaring
- studie van wetenschappelijke literatuur
- interesse in actuele ontwikkelingen binnen hersenonderzoek
Hoewel ik mijn best doe om informatie zo zorgvuldig en correct mogelijk weer te geven, is deze website geen medisch advies en niet bedoeld als vervanging van professioneel medisch oordeel, diagnose of behandeling.
Ik trek geen medische conclusies en doe geen uitspraken over behandelingen. In plaats daarvan probeer ik verbanden te begrijpen tussen laesies, zenuwbanen en onderliggende processen zoals neuro-inflammatie.
Waar mogelijk stem ik mijn interpretaties af met medische professionals, om te voorkomen dat er onbedoeld onjuiste of onvolledige informatie wordt gedeeld.
Hersenziekten zoals MS zijn complex en verlopen bij iedereen anders. Inzichten die hier worden gedeeld, zijn onderdeel van een persoonlijke zoektocht en kunnen niet zonder meer worden toegepast op anderen.
Mijn doel is niet om antwoorden te geven, maar om vragen te stellen, kennis te verbinden en bij te dragen aan een beter begrip van hersenziekten — nu en in de toekomst.
De bloed-hersenbarrière: de poort die bij MS lekt
Je brein is afgeschermd door een poort die bepaalt wat er in mag en wat eruit moet. Bij MS raakt die poort al vroeg verstoord — en het lekken stopt niet meer.
Gebaseerd op een interview met prof. dr. Elga de Vries (Neuro-immunologie, Amsterdam UMC) over de rol van de bloed-hersenbarrière bij multiple sclerose. De tekeningen op deze pagina zijn schematisch en op schaal aangepast voor de leesbaarheid.
Wat is de bloed-hersenbarrière?
De bloedvaten in je brein zijn anders dan die in de rest van je lichaam. De cellen die de vaatwand vormen, sluiten zó strak op elkaar aan dat er vrijwel niets tussendoor kan. Wat het brein nodig heeft — glucose, zuurstof, bepaalde bouwstoffen — wordt er actief doorheen gedragen. Afvalstoffen en schadelijke stoffen worden er juist weer actief uitgepompt.
Die vaatwand staat er niet alleen voor. Pericyten liggen er als een band omheen, en astrocyten leggen hun uiteinden tegen het vat aan. Samen met de zenuwcellen eromheen vormen ze wat onderzoekers de neurovasculaire eenheid noemen: geen muur, maar een samenwerkend systeem.
Zelfs bij een gezond brein is de poort niet volledig dicht. Een klein aantal immuuncellen mag passeren als onderdeel van normaal toezicht. Cellen die niets aantreffen om op te reageren, verlaten het brein weer of verdwijnen vanzelf. Onderzoekers noemen het brein daarom niet meer immuun-geprivilegieerd maar immuun-gereguleerd — een subtiel maar belangrijk verschil: er is geen muur, er is een streng toegangsbeleid.
Wat gaat er mis bij MS?
Bij MS raakt deze poort al vroeg in het ziekteproces verstoord — en dat is op MRI-scans zichtbaar. De vaatwandcellen veranderen van karakter: ze verliezen hun strakke onderlinge verbindingen en een deel van hun gespecialiseerde functies. Daardoor wordt de barrière lek. Immuuncellen die normaal buiten de deur blijven, kunnen er dan wél doorheen — en dat draagt bij aan de ontstekingen waaruit MS-laesies ontstaan.
Dit is misschien wel het meest opvallende: de verstoring gaat niet over. Ook in hersenweefsel van mensen die al lang MS hebben, blijft de barrière ontregeld — en vormen zich zelfs nieuwe, maar zwakke bloedvaten. Dat gebeurt niet alleen in de witte stof, maar ook in de grijze stof, en dat laatste wordt in verband gebracht met concentratie- en geheugenklachten.
De vloeistof die eromheen stroomt
Naast het bloed heeft het brein een tweede vloeistofsysteem: het hersenvocht. Het wordt gemaakt in de plexus choroideus, diep in de hersenkamers, stroomt door die kamers naar buiten, en spoelt vervolgens als een dunne laag om het hele brein en ruggenmerg heen. Aan de bovenkant wordt het weer opgenomen in de grote afvoerader.
Dat is meer dan een schokdemper. Deze stroming voert afvalstoffen af — en zij brengt ook stoffen langs élk hersenoppervlak. Daarom is het geen toeval dat MS-laesies zich vaak juist tegen die oppervlakken aan bevinden: rond de hersenkamers, en aan de buitenrand van de schors.
Wie doet wat: de cellen op een rij
“Het immuunsysteem valt de myeline aan” is waar, maar het is ook zo kort dat er niets mee te beginnen valt. Er zijn acht spelers, ze hebben elk een eigen taak, en bij MS raakt bij elk van hen iets anders van slag.
Endotheelcel
Normaal: vormt de vaatwand en sluit strak op de buren aan.
Bij MS: verliest die strakke verbindingen en zet hechtmoleculen aan waaraan
immuuncellen zich vastgrijpen.
Pericyt
Normaal: ligt als een band om het vat en regelt mede de doorbloeding.
Bij MS: trekt zich terug van de vaatwand, waardoor de afdichting verder
verslapt.
Astrocyt
Normaal: voedt zenuwcellen, ruimt op, en houdt met zijn uiteinden de barrière
strak.
Bij MS: verandert van taak en vormt littekenweefsel op de plek van de schade.
Microglia
Normaal: het opruimteam van het brein — ruimt afval en dode cellen op.
Bij MS: ruimt myeline op, en blijft jarenlang actief hangen als een rand rondom
oude laesies.
Oligodendrocyt
Normaal: maakt de myelineschede — één cel isoleert tientallen zenuwvezels
tegelijk.
Bij MS: gaat dood. En omdat hij er zoveel bediende, valt er met één cel veel
tegelijk uit.
Voorlopercel (OPC)
Normaal: de reservevoorraad die nieuwe myeline kan maken als er iets kapot
gaat.
Bij MS: is er nog wél — maar rijpt niet meer uit. De reparatieploeg staat
er en komt niet in beweging.
T-cel
Normaal: herkent indringers en ruimt besmette cellen op.
Bij MS: herkent het eigen myeline als iets wat daar niet hoort.
B-cel
Normaal: maakt antistoffen tegen wat het lichaam binnendringt.
Bij MS: nestelt zich in de hersenvliezen en blijft daar jaren zitten.
Eén oligodendrocyt isoleert tientallen zenuwvezels tegelijk. Daarom kan één kleine plek op een scan grote klachten geven — en daarom passen de klachten vaak niet bij de grootte van wat de neuroloog ziet.
En de reparatieploeg is niet vertrokken. Lang werd gedacht dat de voorlopercellen bij MS opraakten. Dat blijkt niet zo: in weefsel van dezelfde persoon zie je laesies die wél hersteld zijn en laesies die dat niet zijn — met in allebei die cellen aanwezig. Ze krijgen het sein niet, of ze kunnen het niet uitvoeren. Dat is een heel ander probleem dan “op”, en het is precies waar het herstelonderzoek nu op mikt.
Er is een middel geweest dat precies dat probeerde. Het kwam de barrière wél door — maar het raakte naast de schakelaar in de hersenen ook dezelfde soort schakelaars in lever en nieren. Deelnemers kregen schildklierproblemen, en bij het overgrote deel liepen de vetwaarden in het bloed gevaarlijk op. De proef werd gestaakt.
Dat is het echte probleem van dit vakgebied in één voorbeeld: klein genoeg om erdoor te komen, betekent meestal ook ongericht genoeg om overal terecht te komen. Daar wordt nu aan gewerkt — maar er staat vandaag niets op de plank.
Het venster van één maand
Als er ergens een verse laesie ontstaat, lekt de barrière daar. Dat is op een MRI met contrastvloeistof direct zichtbaar: de plek licht op. En dan gebeurt er iets wat voor onderzoek alles bepaalt.
De laesie blijft, maar het lek sluit zich en de plek licht niet meer op. Radiologen gebruiken dat om te zien welke laesies nieuw zijn: staan er op één scan zowel oplichtende als niet-oplichtende plekken, dan zijn ze niet tegelijk ontstaan.
Voor onderzoek naar de barrière is dat hét moment. Wie wil zien wat er precies misgaat op het moment dat het misgaat, moet iemand scannen binnen dat venster. En dat is meteen waarom zulk onderzoek zo lastig is: niemand weet van tevoren wanneer het begint.
En stress?
Bijna iedereen met MS heeft deze vraag, en bijna niemand krijgt er een eerlijk antwoord op. Daarom hier wat er wél en niet over bekend is.
Wat er ligt: op groepsniveau is er onderzoek dat een verband rapporteert tussen ingrijpende levensgebeurtenissen en terugvallen. Er is ook één studie waarin mensen stressmanagement kregen en er tijdens die begeleiding minder nieuwe plekken op hun scans verschenen.
Wat er níet ligt: dat effect verdween weer toen de begeleiding stopte, en er is geen bewijs dat stressmanagement het aantal terugvallen of de achteruitgang op langere termijn vermindert.
En de richting staat niet vast — dat is het stuk dat er meestal bij weggelaten wordt. Een aankomende terugval kondigt zich vaak weken tot maanden van tevoren aan met vermoeidheid, lusteloosheid en een kort lontje. Wie dan terugkijkt, ziet een zware periode vóór de terugval. Maar het kan net zo goed de terugval zijn die de zware periode maakte. Dat onderscheid is met terugkijken bijna niet te maken.
Een terugval is niet iets wat je jezelf hebt aangedaan. Er bestaat geen hoeveelheid rust, geen manier van leven en geen mentale houding waarvan bewezen is dat zij MS-activiteit tegenhoudt. Wie na een zware periode een terugval kreeg, heeft niet iets fout gedaan.
Dat betekent niet dat stress er niet toe doet. Minder stress is voor bijna iedereen beter, met of zonder MS — voor de energie, de slaap en het hoofd. Maar dat is iets anders dan een oorzaak, en het is iets heel anders dan schuld.
Meedoen aan onderzoek
Veel MS-onderzoek kan alleen bestaan doordat mensen met MS eraan meedoen. Als je daar iets in wilt betekenen, zijn dit de routes — en dit is geen oproep van ons, maar een wegwijzer.
Lopend onderzoek zoeken
Stichting MS Research legt uit hoe deelname werkt en verwijst door naar de drie MS-centra — Amsterdam, ErasMS en Noord-Nederland — die elk hun eigen lopende onderzoeken publiceren met wie ze zoeken.
Je eigen neuroloog
De kortste route loopt vaak via je eigen behandelaar. Zeker voor onderzoek rond een terugval, waarbij het erom gaat dat je snel in beeld bent, is dat het aangewezen adres.
Hersendonatie
De Nederlandse Hersenbank voor MS maakt onderzoek mogelijk aan weefsel — het enige materiaal waarin te zien is wat er werkelijk in een laesie is gebeurd. Registreren kan bij leven en is op elk moment terug te draaien.
Kip of ei?
Een van de lastigste vragen in dit veld: gaat de barrière kapot doordat er al ontsteking is, of ontstaat de ontsteking juist doordat de barrière al lekt?
Dat is moeilijk uit te zoeken, en de reden is menselijk: mensen komen meestal pas bij de dokter nadat er al meerdere dingen tegelijk gebeurd zijn. Wat je dan ziet, is de uitkomst — niet de volgorde.
Tijdens het interview kwam recent Zweeds onderzoek ter sprake dat een verband zou suggereren tussen een hersenschudding kórt vóór een Pfeiffer-infectie (EBV) en een verhoogd MS-risico. De Vries gaf daarbij uitdrukkelijk aan dat zij dit onderzoek nog niet had kunnen nalezen, en dacht alleen hardop mee over hoe zo’n verband zou kúnnen werken: een verzwakte barrière zou het virus meer invloed op het immuunsysteem kunnen geven.
Dat is dus een open vraag en geen bevinding. We noemen het hier omdat het laat zien hoe wetenschap er van binnen uitziet: eerst lezen, dan oordelen.
Waar het veld nu aan werkt
De barrière op een chip
Met stamcellen van mensen mét MS bouwen onderzoekers een miniatuurversie van de barrière, met stromend vocht erlangs. Daarin zijn ziekteprocessen en medicijnen te testen zonder dat er een levend brein aan te pas komt — en zonder de verschillen tussen mens en proefdier.
De poort dichter maken
Van sommige bestaande MS-medicijnen zien onderzoekers dat ze niet alleen het immuunsysteem temperen, maar de barrière zelf ook lijken te verstevigen. Of dat effect op zichzelf iets oplevert voor het beloop, is nog een onderzoeksvraag.
Medicijnen naar binnen krijgen
De barrière beschermt ook — en houdt daarmee medicijnen tegen. Aan “brain shuttles” wordt gewerkt: antilichamen die meeliften op de eigen transportroutes van de vaatwand om een medicijn er heel doorheen te brengen.
Wat nog niet vaststaat
Dit is een veld in beweging, en eerlijkheid daarover hoort erbij. Drie dingen zijn nog níet opgelost:
- De volgorde. Of het lekken de ontsteking veroorzaakt of andersom, is onbeslist — zie hierboven.
- De chip is geen brein. Deze modellen zijn een grote stap vooruit, maar ze bevatten een handvol celtypen en geen echt zenuwstelsel. Wat erin werkt, werkt niet automatisch in een mens.
- “De barrière versterken” is een doel, geen behandeling. Het is de richting waar het veld naartoe werkt. Er bestaat vandaag geen therapie die dat als doel heeft en waarvan bewezen is dat zij het beloop van MS verandert.
De bloed-hersenbarrière is niet zomaar een obstakel. Het is een levend systeem dat voortdurend balanceert tussen beschermen en doorlaten. Bij MS is dat evenwicht verstoord — mogelijk al vroeg, en op meerdere plekken tegelijk. Dit beter begrijpen, en die poort misschien ooit weer kunnen versterken, is een van de meest veelbelovende richtingen in het MS-onderzoek.
Bronnen en verantwoording
- Interview met prof. dr. Elga de Vries, Neuro-immunologie, Amsterdam UMC — de basis voor dit artikel.
- Radiology Assistant, MS-pagina (Barkhof & Smithuis) — voor het venster van ongeveer een maand waarin een verse laesie oplicht. Onderwijsbron.
- Over stress: er is een meta-analyse (Mohr e.a., BMJ 2004) en een gerandomiseerde proef met stressmanagement (Mohr e.a., Neurology 2012). Wij hebben deze twee stukken niet zelf kunnen inzien; de samenvatting hierboven is gebaseerd op een overzichtsartikel dat beide bespreekt. Er staat daarom bewust geen enkel getal bij.
- Stichting MS Research, pagina over deelname aan onderzoek — voor de routes en voor de Nederlandse Hersenbank voor MS.
- Cui B, Cho S-W. Blood-brain barrier-on-a-chip for brain disease modeling and drug testing. BMB Reports 2022;55(5):213–219. — achtergrond bij de chipmodellen.
- Correale J e.a. Acting centrally or peripherally: a renewed interest in the central nervous system penetration of disease-modifying drugs in multiple sclerosis. Mult Scler Relat Disord 2021;56:103264. — achtergrond bij het doorlaten van medicijnen. Let op: verschillende auteurs zijn verbonden aan een farmaceutisch bedrijf.
Alle tekeningen op deze pagina zijn schematisch en voor deze pagina gemaakt. Zij tonen geen scan en geen gegevens van een persoon. Dit artikel is algemene uitleg en geen medisch advies; overleg over je eigen situatie altijd met je neuroloog of MS-verpleegkundige.
ForwardJuntos · laatst bijgewerkt 12 september 2026